Ik hoorde voor het eerst van Mother Hale toen we een kinderdagverblijf in de buurt zochten. Gek genoeg viel dat niet mee. Gezien de strenge veiligheidseisen willen veel dagverblijven geen baby’s: één leidster voor twee kids. Bij het Mother Hale Learning Center (ja, zelfs baby’s moeten al vroeg een competitive advantage te krijgen voor Yale of Harvard) zijn alle kinderen welkom.

Het kinderdagverblijf is wat je ervan verwacht, heel gewoontjes. Netjes, professioneel, duizenden regeltjes en duur. Dat is niet altijd zo geweest. De opvang heeft een roemruchtig verleden, een geschiedenis waar armoede en zelfredzaamheid twee in elkaar verstrengelde rode draden waren.

Het begon allemaal bij Clara ‘Mother’ Hale. Het is lastig om een stuk te schrijven over haar te schrijven zonder dat het een hagiografie wordt. Want sjonge, wat een verhaal.

Clara Hale (1905-1992) kwam zelf uit een arm, maar verstandig gezin in North Carolina. Met haar man verhuisde ze eind jaren twintig naar Harlem, New York. Haar man kwam al vroeg te overlijden en Hale stond er op het dieptepunt van de Grote Depressie alleen voor om haar twee kinderen op te voeden. Haar dochter behaalde een PhD op Columbia University, dus ze heeft iets goed gedaan. Overdag maakte ze huizen schoon. ’s Avonds bioscopen. Ondertussen paste ze af en toe op buurtkinderen.

Dat oppassen werd al snel een voltijd baan. Ze nam de kinderen aan die anderen niet wilden hebben. Die verlaten waren. Of waarvan de ouders te arm waren om ze fatsoenlijk te kleden en voeden. De kinderen voelden zich zo thuis in de warme armen van Mother Hale dat velen alleen nog maar in het weekend naar huis wilden. Hale woonde toen in een klein appartement, diep in Harlem. Op sommige momenten had ze de zorg over meer dan twintig kinderen tegelijk.

Eind jaren zestig wilde Hale met pensioen gaan. Totdat er op een dag een jonge moeder voor de deur stond met een twee maanden oude baby. Zowel moeder als kind waren verslaafd aan heroïne. Hale nam het kind op en hielp het afkicken. De moeder raakte ook van de drugs af en kon later weer verenigd worden met haar kind.

Tough love

Het nieuws ging als een lopend vuurtje door de wijk. Tientallen verslaafde moeders stonden in de jaren daarna voor haar deur. Mother Hale, een zeer gelovige vrouw, wist niets van drugs. Haar recept was tough love. Kinderen kregen nog geen aspirientje. En moeders moesten afkicken als ze hun kinderen ooit nog terug wilden zien. Ook moesten de moeders wekelijks verschijnen om met hun kind te spelen.

Het werk van Hale begon op te vallen. Het stadhuis probeerde haar opvang een aantal keer te sluiten, maar bij gebrek aan voorzieningen voor verslaafde kinderen ijverde het stadsdeel Manhattan succesvol voor extra geld. Hale betrok een nieuw, groot pand op 122nd Street, bij mij om de hoek.

In 1985 kreeg Hale nationale bekendheid toen ze werd geroemd in de State of the Union van Ronald Reagan. Ze wilde daar aanvankelijk helemaal niet naartoe, omdat ze de neoliberale principes onverenigbaar vond met haar werk. Voor Reagan was Hale een posterchild voor geprivatiseerde hulpverlening. ,,Harlem and all of New York needs a local hero. Mother Hale, you are the one.” Mother Hale was in zijn ogen “an American hero, whose life tells us that the oldest American saying is new again: Anything is possible in America if we have the faith, the will and the heart,’’ hypocritiseerde hij (geen goed Nederlands, maar u weet wat ik bedoel).

De landelijke aandacht (en daarmee de groeiende donaties) waren hard nodig. De sociale situatie in Harlem verslechterde enorm. Enerzijds deden de gevolgen van de crackepidemie zich voelen. De crackmoeders brachten Hale tot wanhoop. ,,Mothers on crack are not like the mothers of old,’’ zou ze gezegd hebben. ,,It used to be that mothers would be rehabilitated and would return to claim their children. But mothers on crack sometimes simply disappear.’’

Boarder babies

Een ander groot probleem waren de zogenoemde ‘boarder babies’, kinderen met HIV en AIDS die langdurig in het ziekenhuis verbleven omdat de ouders waren overleden of verdwenen en welzijnsinstellingen ze niet wilden. Mother Hale nam deze kinderen op, die zeker toen gedoemd waren te sterven. Zij bleef bij hen tot het einde.

Tot het einde van haar eigen leven heeft Hale voor kinderen gezorgd. En tot het einde van haar leven zou er altijd één baby bij haar op de kamer blijven slapen: het kind dat de meeste hulp nodig had. Slapen deed ze wel als de baby sliep, zei Hale.

In 1992 overleed ze aan de gevolgen van een beroerte. Haar overlijden was groot nieuws. Ondanks dat meer dan tweeduizend mensen op haar begrafenis kwamen – waarvan veel van haar ‘kinderen’ – bleef ze tot het eind toe bescheiden. Geen bloemen of dure frivoliteiten: het geld kon beter aan de kinderen worden besteed. Uiteindelijk heeft ze meer dan duizend baby’s verzorgd, baby’s die nergens anders hulp kregen. Dit stuk is dus toch een hagiografie geworden. En dat is volgens mij terecht ook.

Onlangs ontmoette ik Robert in de oude wasserette op Lenox Avenue. Een ras-Harlemnees, al is hij geboren in Belize. Tijdens een bonte was vertelde hij dat hij al veertig jaar in New York woont. Helaas kon hij de stijgende huren niet meer betalen en woonde hij noodgedwongen verder uptown. ‘Dat komt door rijke bleekscheten als jij’, plaagde hij. Nee hoor, hij was er wel blij mee dat de wijk wat meer gemengd werd en de huizen weer werden opgeknapt. Nu pakte hij gewoon dagelijks de metro om rond te hangen in Harlem. ‘Jammer dat de nieuwe bewoners zich zo in hun huizen terugtrekken en zich zo weinig met de buurt bemoeien’, mopperde hij. Maar er was altijd nog wel een vreemde te vinden die een potje schaak met hem wilde spelen.

Robert had veel van de VS gezien zei hij, maar geen plek was zo goed als New York en Harlem. ‘Ik heb een tijd in LA doorgebracht, maar vond het daar vreselijk. Goed, het weer is fantastisch. Maar waar zijn de mensen? Je ziet er niemand op straat. Iedereen zit binnen. In zijn huis, in zijn kantoor of in zijn auto. Nee, geef mij maar New York. Hier is altijd leven op straat. Wildvreemden praten met elkaar. Iedereen gaat met elkaar om: wit, zwart, bruin, geel.’ Zijn spraakwaterval concurreert met de Spaanse soap die op volume 10 boven ons blèrt.

Het is waar. Voor zo’n grote stad is het opvallend makkelijk om vreemden te ontmoeten. In de metro begint iemand zomaar een praatje. Op de stoep, of in het park leidt een beleefde knik tot een gesprek over het weer, de stad, of het leven. Zeker in Harlem leeft iedereen op straat (kleine appartementen, geen tuinen, brede stoepen en nog veel publieke ruimte). Bij goed weer worden de barbecues naar buiten gesleept en kan je zomaar uitgenodigd worden om een hamburger mee te eten.

Een veelgenoemde theorie over het gemoedelijke klimaat van New York is de zogenoemde metro-theorie: omdat zoveel verschillende mensen, van rijk tot arm, gebruik maken van de metro komen ze vaak met elkaar in aanraking en leren ze elkaar dus ook makkelijker accepteren. Blijkbaar is het voor de lieve vrede goed om een tijdje bij elkaar in een stalen omhulsel opgesloten te zitten.

In andere grote stedelijke gebieden zoals Los Angeles, Houston en Atlanta leven mensen veel meer langs elkaar heen. Ze komen elkaar alleen nog tegen in afgebakende ruimtes zoals kantoren, scholen en shopping malls. Of als ze letterlijk op elkaar botsen, zoals de film Crash zo mooi schetst.

Toch ziet het er voor New York en Harlem niet zo heel goed uit.

Toen ik de was uit de droger haalde, moest ik denken aan het werk van de Vlaamse filosoof Lieven De Cauter en zijn werk over het capsulaire leven (ja, je denkt nog eens aan iets als je de was doet). ‘In de welvaartstaat was de openbare ruimte als het ware één homogene, veilige, gepacificeerde ruimte. Nu brokkelt deze ruimte af. We verschansen ons in enclaves, gated communities, winkelcentra, werktorens, campussen. Dat is wat ik ‘capsularisering’ heb genoemd’, zegt hij in een interview met Gonzo Circus.

Hij gaat verder. ‘De maatschappij is geen continue of homogene ruimte meer. We zien een ruimte die versplinterd is tot enclaves, eilanden van orde en controle die zich in een zee van onveiligheid of chaos bevinden. De veilige orde van de welvaartstaat brokkelt af ten voordele van een orde die weet dat haar territorium niet meer in het geheel is te controleren: het stadsterritorium, het staatsterritorium en het wereldterritorium. Meer en meer zullen we circuits krijgen die als bruggen functioneren tussen de verschillende eilanden of enclaves in de archipel.’

‘Zo zijn er al geprivatiseerde wegen waarvoor je moet betalen om naar een andere locatie te reizen. Dat is de toekomst van onze maatschappij. De openbare ruimte is niet meer te redden. Ik geef toe dat het een rampscenario is. Daarin is de openbare ruimte opgeheven en geprivatiseerd. Zij wordt net als de spoorwegen onttrokken aan het gemeengoed. Infrastructuren zoals snelwegen en luchthavens zullen steeds verder in die private logica opgaan. Hindernissen worden opgeworpen tussen wie binnen en buiten is. Je moet betalen om binnen te komen. Het maatschappelijk leven speelt zich dan voornamelijk in capsules af.’

Buiten deze capsules staan de ongewensten, of zoals De Cauter het zegt, ‘de anderen’. Dat zijn de mensen die er op de één of andere manier niet bijhoren. Omdat ze immigrant zijn. Omdat ze te weinig geld hebben. Omdat ze tot een bepaalde bevolkingsgroep horen. Omdat ze psychisch gestoord zijn of anderszins ziek.

In de rijke stukken van New York, alles onder 110th Street, beginnen zich ook al capsules te vormen. In naam van stedelijke ontwikkeling duiken er overal zogenoemde Business Improvent Districts op. Dit zijn gebieden waar het stadsbestuur een aantal publieke taken heeft overgeheveld naar de private sector, de bedrijven die daar zijn gevestigd. Hieronder vallen vooral het schoonhouden van het gebied en de handhaving van de openbare orde. De politie komt er nog wel, maar het zijn in eerste instantie particuliere beveiligers die ervoor zorgen dat alles schoon, heel en veilig blijft. Het effect laat zich raden.

Openbare ruimtes worden afgesloten met hekken. Een speciale parkpolitie ziet erop toe dat er niet gelummeld wordt door onwenselijke types. Columbia University en andere universiteiten hebben hun eigen ordediensten die ook op straat surveilleren. Veelzeggend was het nieuws dat op Times Square nog maar één dakloze te vinden is. Niet dat er geen geld te halen is: het is een van de drukst bezochte plekken van de stad. Niet dat er zo weinig daklozen zijn: de laatste jaren neemt hun aantal spectaculair toe. De reden is simpeler. Alle anderen zijn al weggeveegd of weggejaagd. Weg uit Mid- en Downtown. Weg uit het rijke Manhattan.Wie zit er nog op ze te wachten? Ze zijn de vuiltjes op het uithangbord van corporate America, wat Times Square in wezen is.

Het effect is dat New York een prettige plek is geworden – voor wie het zich kan betalen. Een ander effect is, is dat in steeds meer gebieden voor de vreemde geen ruimte is. Je komt die ander inderdaad vooral in de metro tegen: een van de weinige ruimtes die de hele stad aan elkaar knoopt.

Dat proces begint nu ook in Harlem en het is de schaduwzijde van gentrification, waarbij nieuwe, meer welgestelde bewoners de oorspronkelijke bewoners verdrukken. Er wonen veel blanken bij mij in de wijk. Je ziet ze alleen nooit. Overdag aan het werk. ’s Avonds kom je ze tegen tijdens het joggen of in de biologische supermarkt. Als er weer een goede bakker, was- en opvouwservice, wijnbar of yogacentrum wordt geopend zijn we blij. Als een braakliggend stukje grond – dat ‘s zomers wordt geannexeerd door barbecueende buurtbewoners – wordt volgebouwd zijn we ook blij. Weer nieuw, blank bloed erbij. Onze capsule is weer een stukje groter. Maar Robert zullen we er niet meer in tegenkomen.

Meer informatie: De Capsulaire Beschaving, Lieven De Cauter, NAI Uitgevers.

Adam Clayton Powell jr.

Wie de zwarte stem wil binnenslepen, moet Harlem behagen. Dat is tenminste decennialang politieke wijsheid geweest. Maar aan de Harlemse politieke suprematie lijkt nu een einde te komen.

Sinds de vroege twintigste eeuw is Harlem het epicentrum van de zwarte politiek. De overal vereerde Adam Clayton Powell jr., een zwarte predikant, kwam er vandaan. Hij was de eerste zwarte New Yorkse afgevaardigde in het Congres (1945-1971). Hij stichtte een heuse dynastie en zijn naam prijkt op veel avenues, parken en pleinen – ook al kleefden er beschuldigingen van corruptie aan hem. Zijn zoon en kleinzoon roerden en roeren hun vingers in de plaatselijke politieke pap.

Degene die het zwaartepunt echt in Harlem heeft neergelegd is J. Raymond Jones, ook wel ‘the Harlem Fox’ genoemd. Hij was een groot politiek talent, de eerste zwarte leider van de beruchte New Yorkse Democratische (intens corrupte) ‘Machine’, Tammany Hall. De New York Times haalt een anekdote aan over de sluwheid van Raymond Jones. President Harry S. Truman once asked a New York newspaper reporter whether Mr. Jones could be trusted. To which the reporter supposedly replied: “Well, Mr. President, I can tell you one thing. If Ray Jones stole the Brooklyn Bridge, no one would ever find it.” Hij was een mannetjesmaker bij uitstek en richtte de Harlem Clubhouse op, een politieke club die onder zijn mentoraat een aantal zwarte talenten lanceerde. Een paar mannen sprongen er bovenuit, de zogenoemde Gang of Four.

De Gang of Four bestaat uit:

David Dinkins: was tussen 1990-1993 de eerste zwarte burgemeester van New York. Zijn bewind zou tot verzoening tussen de rassen leiden, zo was de verwachting. Toen in de wijk Crown Heights vervolgens rassenrellen uitbraken, bleven die als smet op zijn nalatenschap kleven. Ook zou hij te soft zijn, hoewel de criminaliteit onder zijn bewind stevig begon te dalen. Hij legde het in 1993 af tegen Rudolph Giulliani en sindsdien bespeelt hij vooral achter de schermen de plaatselijke politiek.

Basil Paterson: vooral bekend als de vader van David Paterson, de huidige gouverneur van de staat New York (die vaak als vijfde lid van de Gang of Four wordt genoemd). Vader Paterson was loco-burgemeester onder Ed Koch.

Percy Sutton: was de eerste zwarte president van het stadsdeel Manhattan en een zeer succesvolle zakenman en mannetjesmaker.

Charles Rangel: nam in 1971 het kiesdistrict van Adam Clayton Powell jr. over en vertegenwoordigt Harlem sindsdien in het Huis van Afgevaardigden. Rangel is een flamboyante man die veel voor de lokale gemeenschap heeft binnengesleept. Ook heeft hij de zogenoemde Black Caucus in het Huis van Afgevaardigden opgericht, een machtsblok van zwarte parlementariërs.

Kirsten Gillibrand

De Gang of Four creëerde een air van onvermijdelijkheid: politici moesten Harlem het hof maken als ze de zwarte stem wilden binnenslepen. Dat is een sterke mythe gebleven. Toen vorig jaar de blanke, conservatieve en pro-wapens Kirsten Gillibrand een Senaatszetel van New York wilde overnemen, liep ze in Harlem het vuur uit de sloffen. Een photo op met plaatselijke leiders – met ook de altijd aanwezige predikant en activist Al Sharpton – mocht natuurlijk niet ontbreken. Zojuist heeft de jonge Obamanesque Harold Ford jr. zijn campagne voor het senatorschap in New York beëindigd. Hij lag niet lekker bij de zwarte gemeenschap, lees bij de zwarte leiders. Ook het feit dat Bill Clinton zijn kantoor aan 125th Street heeft gevestigd, draagt bij aan de politieke aura van de wijk.

Maar de goede tijden lijken voorbij. Percy Sutton is in december overleden. Charles Rangel ligt onder vuur omdat hij snoepreisjes heeft aangenomen van lobbyisten en zijn belastingen niet heeft betaald. Hij heeft het voorzitterschap van de zeer machtige Commissie of Ways and Means tijdelijk moeten neerleggen. Maar niemand gaat ervan uit dat hij het voorzitterschap weer op zich kan nemen. Onlangs maakte gouverneur Paterson bekend dat hij geen herverkiezing zoekt. Hij heeft meegeholpen om een zaak van huiselijk geweld van een van zijn adjudanten onder de pet te houden. Daarnaast is de blinde politicus zeer impopulair. De staatspolitiek verkeert al jaren in absolute chaos en Paterson lijkt daar niets aan te kunnen veranderen.Vorige maand stond Clayton Powell’s kleinzoon voor de rechter wegens het rijden onder invloed.

Daar komt bij dat de demografie in het nadeel van Harlem werkt. In Charles Rangels kiesdistrict is nog maar dertig procent zwart. In Harlem is zes op de tien van andere afkomst. De meeste zwarten wonen tegenwoordig in stadsdeel Brooklyn en de nieuwe, veelbelovende politici komen dan ook daar vandaan. De plaatselijke blog Harlem World vroeg zijn lezers onlangs of de schemer daagt voor de Harlemse politiek. Nee zegt 41 procent (onduidelijk is of het uberhaupt een representatieve steekproef is). Maar de vraag stellen is ‘m beantwoorden . Zeker als de gentrification doorzet ligt de toekomst van de zwarte politiek in Brooklyn. De tijden van zwarte politieke spelletjes, corruptie, machinaties en symboolpolitiek zijn dan net als veel andere maatschappelijke uitingen in Harlem: een mooi geschiedverhaal.

We hebben socialisme nodig – miljardairs, jullie dagen zijn geteld! Is getekend: Party for Socialism and Liberation. Overal in Harlem hingen de aankondigingen voor de socialistische conferentie aan de lantaarnpalen. In een land waar velen een publiek zorgstelsel als het voorportaal van de socialistische heilstaat beschouwen, zijn dit soort bijeenkomsten niet gebruikelijk.

Op een zaterdagmiddag is het zover. De socialisten vallen nogal uit de toon in dit straatarme en gure deel van Harlem. Linkse meisjes en jongens blijken mooi gekleed, blank, hoogopgeleid.

In de kelder van de jeugdherberg hangen vrijwilligers vlaggen op die Israël oproepen de bezette gebieden te verlaten. Of anders… Een jongen hannest met een onduidelijke statement op karton over Tsjetsjenië.

Er hangt opwinding in de lucht. De woede tegen ‘kapitalistisch tuig’ is nog nooit zo groot geweest. En dat helpt ‘de socialistische zaak’, schreeuwt de eerste spreekster, een muis van een meisje. De leider van de plaatselijke afdeling, die zichzelf niet voorstelt, want iedereen schijnt hem te kennen, loopt in zijn strakke pak naar voren. De revolutie komt eraan, predikt hij rustig. De armen worden armer, de rijken redden zich wel, gezien alle bailouts en bonussen. Het kan niet lang meer duren voordat de armen in verzet komen. Na afloop van zijn speech laat hij de aandacht van de jonge mooie meisjes zich welgevallen. Al snel breekt de groep in tweeën voor verdiepende workshops.

Met de helft, zeven jonge mensen, gaan we ‘het socialisme ontdekken’. Eugene, een zwaarlijvige student, gilt naar de overkant van de ruime, maar dunbevolkte kring dat het toch echt niet kan dat de grote jongens een reddingsboei krijgen toegeworpen terwijl de arbeider zijn hoofd al jaren niet boven water kan houden. Het wordt tijd voor revolutie.

Ady, die aan de overkant zit, knikt gretig. Na dertig jaar strijd gelooft hij er nog steeds in. ‘Verwacht niet meteen resultaten’, houdt hij het jonge gezelschap voor. ‘Ik krijg zelden positieve reacties. Maar bedenk, we passen in een lange traditie van opoffering en volharding. Lenin gaf het ook niet meteen op. Blijf rode dromen dromen.’

We maken een rondje waarin iedereen kan aangeven wat hem trekt in socialisme. Voor de een is het sociale rechtvaardigheid overzees, in het Midden-Oosten of Latijns-Amerika. Voor de ander is het raciale rechtvaardigheid. Een stevig zwart meisje schreeuwt militant dat de zwarten in Amerika nog steeds onderdrukt worden en geen kansen hebben. Haar medestudenten aan de universiteit denken er hetzelfde over, zegt ze. Een ander hoopt op de ineenstorting van het kapitalistische systeem. Yeah right. Het verschil tussen rode dromen en rode waanbeelden wordt snel duidelijk.

Eindelijk is het pauze. Een aantal socialisten slentert de wijk in. Op zoek naar de Starbucks, die in deze arme buurt ontbreekt.

Vorige week hebben we gezien hoe Harlem bijna en onder ging aan drugs en criminaliteit. Sinds begin jaren negentig is er ongelooflijk veel bereikt: van no go area tot gewilde woonwijk die overspoeld wordt door blanken. De cijfers bewijzen het. Vrijwel alle criminaliteitscijfers zijn in twintig jaar tijd gedecimeerd. Hoe dat kan is nog steeds onderwerp van een fel debat, een debat dat niet alleen van belang is voor Harlem en New York, maar ook voor Nederland (waar immers ook vaak op de zero tolerance-trommel wordt geslagen).

Oud-burgemeester Rudolph Giulliani is met de prijs aan de haal gegaan. Rondom zijn persoon is een mythe van crimefighter gecreëerd, die gretig wordt geconsumeerd in andere Amerikaanse steden en ook is overgewaaid naar de andere kant van de oceaan. Ook hier prijzen veel politici Giulliani’s zero tolerance-beleid, waarbij de kleinste overtreding wordt bestraft.

Maar was zero tolerance wel zo effectief? Onder criminologen en statistici in de VS bestaat inmiddels consensus dat de zero tolerance nauwelijks effect had op de dalende criminaliteitcijfers. Ze kunnen simpelweg geen verband vinden. Wel leidt zero tolerance tot heel veel klachten van de bevolking: het beruchte eerst schieten dan vragen. Tevens is de kritiek dat zero tolerance (sociale) problemen enkel naar andere wijken of de gevangenis verplaatst. Wat moord, verkrachting, beroving, inbraken en geweldpleging wel terug heeft gedrongen, daarover bestaat grote onenigheid. Dit zijn de belangrijkste verklaringen:

• In de vroege jaren negentig heeft een enorme reorganisatie plaatsgevonden van de NYPD. De verantwoordelijkheid kwam veel meer bij de politiedistricten te liggen. Die wisten beter waar politiesurveillance en –handhaving nodig was.
• Een enorme uitbreiding van het aantal geüniformeerde politiemensen, van 27.000 in 1993 naar 41.000 in 2001. Ter vergelijking, in Nederland zijn er 52.000 politiemensen (ook die achter het bureau), terwijl de bevolking van New York de helft bedraagt dan die van Nederland).
• CompStat: een omvangrijk statistiekprogramma dat in real time misdaadinlichtingen levert. Met CompStat konden hotspots worden ontdekt die voorheen niet bekend waren.
• Een meer bedrijfsmatig management van de NYPD. Politiediensten moesten harde doelen halen. Wie de criminaliteit niet wist te verminderen, werd daar op afgerekend. Begin februari berichtte de New York Times dat met die cijfers werd geknoeid, waardoor het beeld naar buiten niet overeen kwam met wat daadwerkelijk op straat gebeurde.
• De broken windows theory werkte, maar werd slechts voor korte duur, helemaal aan het begin van de jaren negentig, toegepast. De broken window theory is iets anders dan zero tolerance. Beiden gaan ervan uit dat de politie kleine normoverschrijdingen niet door de vingers moet zien, omdat kleine overschrijdingen grotere in de hand werken. Een belangrijk ingrediënt van broken windows is echter dat die normhandhaving in samenspraak en samenwerking met de bewoners geschiedt. Politie-agenten zijn duidelijk aanwezig in de wijk, liefst te voet. Ze grijpen consequent in, maar lossen niet alles op met arrestaties. Guilliani heeft dit belangrijke concept losgelaten en zich vooral op repressie gericht. Zero tolerance zet burgers en politie tegenover elkaar, want iedere burger wordt onherroepelijk op de bon geslingerd, of gearresteerd. In 1998 werden er meer mensen gearresteerd dan dat er misdrijven werden gerapporteerd (ontleend aan Punishing the poor (2009) van Loïc Wacquant).
• Een opmerkelijke verklaring wordt geleverd door Steven Levitt en Stephen Dubner in hun boek Freakonomics. Na statistische analyse komen zij tot de conclusie dat de daling van de criminaliteit toe te schrijven is aan Roe v. Wade, de baanbrekende zaak in 1973 waarbij abortus werd gelegaliseerd. Kinderen die voorheen voor galg en rad opgroeiden werden simpelweg niet meer geboren. Het reservoir van jonge mannen die bestemd leken voor criminaliteit raakte simpelweg leger.

Voor mijn huisbaas is het duidelijk wat de criminaliteit naar beneden heeft gebracht. Hij is jarenlang politieagent geweest en is in de jaren negentig gedesillusioneerd afgehaakt. Hij kon zich niet meer vinden in het dagelijkse politiewerk. Daar waar hij eerder nog enige beslissingsvrijheid had, werden hij en zijn mannen steeds strakker aan de statistische ketens gelegd. Wapens waren het grote probleem. Dus werden mensen preventief gefouilleerd. Natuurlijk alleen in de slechte wijken, waar veel zwarten en Latino’s wonen. ,,Als het nou alleen bleef bij die wapens, dan was het wat mij betreft prima”, zegt mijn huisbaas er nu over. ,,Maar iedere kleine overtreding, bijvoorbeeld het bezit van een klein mes, of het bij zich dragen van een joint leidde tot arrestatie en gevangenisstraf. We hebben structureel de straten leeg geveegd van jonge mensen. Daar ben ik geen politieman voor geworden. De keuze voor arme wijken, zoals Harlem, is niet eerlijk. Wil je echt een grote drugsvangst doen, dan moet je naar Columbia University gaan, zeiden we altijd. Maar ja, dat zijn blanke, welgestelde jongeren en die ga je niet zomaar op straat tegen houden.”

Hij klaagt erover dat ‘de rationaliteit van het systeem’ ging overheersen. ,,Die rationaliteit was dat er een lucratieve markt ontstond voor gevangenen. Toen ik net politieman werd was het altijd hommeles als er ergens een gevangenis werd gebouwd. Niemand wilde er een bij hem in de buurt. Vanaf de jaren negentig werden die ineens met open armen ontvangen. In veel gemeenten rond New York is de gevangenis inmiddels de belangrijkste bron van inkomsten voor de lokale gemeenschap. De gevangenis vraagt personeel, maar ook bedrijven als pizzabakkers en wasserettes doen goede zaken. Er is aan alle kanten een belang ontstaan om de gevangenissen zoveel mogelijk gevuld te houden.”

Harlem is in het zero tolerance tijdperk in zijn geheel een hotspot. De politie treedt ferm op en ook veel onschuldige bewoners worden geregeld gecontroleerd (behalve blanken). Dat leidde vooral in het verleden tot veel spanningen. In 1999 bereikte de verhouding een dieptepunt toen Amadou Diallo voor zijn huis werd doorzeefd door tientallen politiekogels. Ze dachten dat hij een wapen had, die hij niet bleek te hebben. Sindsdien is de politie zich van een zachtere kant gaan tonen, al blijven er natuurlijk spanningen. De criminaliteit is desondanks stug blijven dalen.

Wie nu in Harlem komt, kan zich veilig voelen. Ik durf overal te komen- behalve in the projects, de sociale woningflats. ’s Avonds vermijden we wel eens wat stukken, zoals in East Harlem. De criminaliteitcijfers liggen nog steeds boven het New Yorkse gemiddelde, maar ze blijven dalen. Nog steeds heeft de wijk een ruig imago: Amerikaanse vrienden durven er nog steeds niet te komen. Het zijn natuurlijk stakkers als hieronder die dat imago levend proberen te houden. In werkelijkheid valt het allemaal best wel mee, al zijn de sociale kosten hoog. Ik ben benieuwd of het straks nog steeds zo veilig is als die kosten daadwerkelijk betaald moeten worden.

Boven 110th street moet je sterk zijn om te overleven, zong Bobby Womack begin jaren zeventig. Hij had gelijk. In de jaren zestig begon Harlem aan een diepe val, veroorzaakt door heroïne, het wegtrekken van de blanke en zwarte middenklasse en het wegvallen van publieke diensten.

Wat in artistieke kringen begon, werd een rage onder jonge zwarte mannen: het gebruik van heroïne. In de jaren zestig en daarna kwam ruim de helft van het aantal New Yorkse verslaafden uit Harlem – terwijl het aantal bewoners in Harlem slechts drie procent van het totale New Yorkse aantal bevatte.

Malcolm X beschuldigde de ‘blanke man’ ervan de ‘zwarte broeders’ aan de drugs te houden. In werkelijkheid kwam de overvloed van goedkope heroine uit eigen gelederen. In de georganiseerde misdaad – van oudsher gedomineerd door de Italianen – deden de eerste grote zwarte drugssyndicaten zich gelden, een proces dat onlangs werd vertolkt in de film American Gangster.

Als in de jaren vijftig waren de blanken – vooral Ieren, Italianen en Oost-Europese joden – uit Harlem vertrokken. Tussen 1960 en 1990 vertrok de helft van de zwarte bevolking, jammergenoeg vooral de omvangrijke middenklasse. De wijk verkrotte en verloor ook de helft van zijn huizenvoorraad. Veel straten kregen het aanzien van een joods kerkhof, of van een rot gebit.

In de jaren zeventig ging de stad ook nog eens failliet. Voorzieningen verdwenen. Scholen gingen dicht. Op sommige plekken werd het huisvuil niet meer opgehaald.Voor liefdadigheid – en sociale voorzieningen ziet men in de eerste plaats als liefdadigheid – moest Harlem maar bij de kerken aankloppen.

Het zijn vooral deze kerken en bijzondere invidivuen geweest die het laatste restje leefbaarheid nog hebben behouden. Mother Hale is een nog steeds intens bewonderd voorbeeld. Deze mevrouw stond crack-moeders bij en ving hun kinderen op. Ze heeft honderden kinderen in ieder geval een kleine kans weten te geven om nog iets van hun leven te maken. Over haar binnenkort een uitgebreide post.

De hele stad raakte in de decennia daarop bevangen door criminaliteit, maar op Manhattan was de bodem nergens zo diep als in Harlem.

En eind jaren zeventig kwam daar de crackepidemie nog eens overheen. De achtergebleven huizen werden geclaimd door dealers en gebruikers. Ook een aantal panden in mijn straat. En het was erg, pure ellende. In een studie in de New Enlgand Journal of Medicine (1990) wordt een schrikbarend beeld geschetst van de gezondheidssituatie in de wijk. Van de 168 ziekenhuizen in New York, stonden 5 ziekenhuizen in Harlem in de toptien als het ging om opnames voor overdoses, drugsgerelateerde psychoses en HIV. De mortaliteitcijfers van de zwarte bevolking lagen twee keer zo hoog als die van blanke Amerikanen. ‘Black men in Harlem were less likely to reach the age of 65 then men in Bangladesh’, stelden onderzoekers McCord en Freeman droog vast. De neoliberale revolutie van Reagan hielp niet mee: de verzuipende wijk moest er zelf maar zien uit te komen. Het enige dat de overheid nog deed was jonge zwarte mannen arresteren.

Hoe het er toen uitzag, zie je in deze fraaie fotoserie van Camilo Vargas José Vergara, met muziek van Bobby Womack:

Het was gedurende deze donkere decennia dat Harlem zijn oude imago van zwart cultuurcentrum afschudde en een nieuwe jas aan trok: dat van ghetto. De popcultuur molk de ellende gretig uit. Gewelddadige blaxploitationfilms probeerden de erbarmelijke leefomstandigheden aan te klagen, maar verheerlijkten ondertussen stiekem de pimp- en gangsterlifestyle.

De bodem werd begin jaren negentig bereikt. Daarna leek een wonder plaats te vinden. Bekijk maar eens onderstaande kaart met cijfers (eronder) naar politiezone en Harlem en New York in het algemeen. Ik woon overigens in de 28th Precinct, de veiligste van het stel. De cijfers voor inbraken, geweldpleging en berovingen heb ik door tien gedeeld om duidelijker grafieken te krijgen.

Volgende week een bericht over hoe die val naar beneden tot staan is gebracht. Ik verklap alvast dat oud-burgemeester Rudolph Guilliani daar, in tegenstelling tot wat hij daar zelf over roept, daar geen hoofdrol in speelde.

De eerste aflevering kan maar op één plek beginnen: 125th street. Het is de levensader die de beroemde New Yorkse zwarte wijk doorkruist. Onderaan de post vindt u een introductie van de wijk en de serie met een virtuele rondleiding op 125th Street. Klik op de tabbladen naast de kaart aan en ontdek wat er de komende tijd op Sargasso’s Harlem Shuffle volgt. De tekst gaat onder de kaart verder en kijk gerust even rond op streetviewniveau. Deze ultieme 2.0 kaart is gemaakt door Sargasso-redacteur Daniël Hoenderhos.

Waarom een serie over deze wijk? Mijn vrouw en ik zijn hier een jaar geleden komen wonen en we zien de wijk iedere dag veranderen. De wijk komt niet alleen bij van de knock-outs die de drugsepidemie in de jaren zestig, zeventig en tachtig keer op keer uitdeelde; ze is bevangen geraakt door een geheel nieuwe energie. Mark my words: over een paar jaar is Harlem een van de hipste wijken van New York. Blanken durven eindelijk de wijk in, aangetrokken door dalende criminaliteitscijfers, het snel beter wordende woonklimaat, de prachtige en nog betaalbare huizen, de nabijheid van Central Park en goede transportverbindingen en de uit de grond springende restaurantjes, winkels en cafés. De wijk wordt afgestoft en opgepoetst. Het verleden glimt er weer doorheen.

En wat voor verleden is dat! Om even een paar namen te noemen van plaatselijke beroemdheden die in de wijk hun thuis en muze vonden: F. Scott Fitzgerald, George en Ira Gershwin, Alexander Hamilton, Oscar Hammerstein, Harry Houdini, Arthur Miller, Louis Armstrong, Count Basie, W.E.B. duBois, Duke Ellington, Lionel Hampton, Billy Holliday, Donald Jones, Al Pacino, Adam Clayton Powell jr., Harry Belafonte, Chevy Chase, Ben E. King, Malcolm X, Sugar Ray Robinson, Sonny Rollins, J.D. Sallinger, Nina Simone, Dinah Washington, Tupac Shakur, P. Diddy, Kelis, Bizz Markie, Kareem Abdul Jabbar en Jonathan Franzen. De culturele opleving aan het begin van de twintigste eeuw, de zogenoemde Harlem Rennaissance, heeft de wereldwijde muziek en kunst blijvend en grondig beïnvloed.

Of het tot een tweede Rennaissance komt, is ongewis. De problemen blijven levensgroot. Nog steeds is iedereen bang voor een terugkeer naar de criminaliteit van weleer. Nog steeds zijn de leefomstandigheden in the projects gevaarlijk. Nog steeds lopen er gewoon teveel gekken los op straat. Maar Harlem vertelt nog veel meer verhalen dan dat, verhalen die in veel metropolen te horen zijn. Over hoe het is om op de onderste trede te moeten leven in een rijke stad. Over gentrification, wat er gebeurt als de oorspronkelijke bevolking uit een wijk wordt verdreven en de culturele verbindingen oplossen. Over het leven in een multiculturele metropool aan het begin van de 21^ste eeuw. En tot slot vertelt Harlem ook verhalen over belangrijke Amerikaanse sociale kwesties: de gebrekkige gezondheidszorg voor velen, de poverty trap dat het zicht op de Amerikaanse droom ontneemt, de food deserts in het land van obesitas, over hoe religie een taai weefsel vormt dat mensen in die continue dynamiek op de been houdt.

De Tea Party Movement werd lange tijd afgedaan als een verzameling conservatieve red-necks, die zich ‘aan wapens en religie klampte’ uit vrees voor het snel veranderende Amerika. Ondanks warme ondersteuning van de conservatieve zender Fox News, met boegbeelden als de paranoïde Glen Beck, zou de vlam van blank ongenoegen snel uitdoven.

Maar de Tea Party Movement is zo Amerikaans als ‘apple pie’ en gaat niet weg, of in ieder geval in een andere vorm verder. De beroemde intellectueel Richard Hofstadter legde ruim 45 jaar terug al haarscherp bloot dat sinds de geboorte van de natie om de haverklap paranoïde politieke bewegingen opduiken. Zijn beroemde essay, The Paranoid Style of American Politics, is nog steeds griezelig actueel.

,,American politics has often been an arena for angry minds. In recent years we have seen angry minds at work mainly among extreme right-wingers, who have now demonstrated in the Goldwater movement how much political leverage can be got out of the animosities and passions of a small minority. But behind this I believe there is a style of mind that is far from new and that is not necessarily right-wing. I call it the paranoid style simply because no other word adequately evokes the sense of heated exaggeration, suspiciousness, and conspiratorial fantasy that I have in mind.’’

,,The modern right wing feels dispossessed: America has been largely taken away from them and their kind, though they are determined to try to repossess it and to prevent the final destructive act of subversion. The old American virtues have already been eaten away by cosmopolitans and intellectuals; the old competitive capitalism has been gradually undermined by socialistic and communistic schemers; the old national security and independence have been destroyed by treasonous plots, having as their most powerful agents not merely outsiders and foreigners as of old but major statesmen who are at the very centers of American power. Their predecessors had discovered conspiracies; the modern radical right finds conspiracy to be betrayal from on high.’’

,,The paranoid spokesman sees the fate of conspiracy in apocalyptic terms—he traffics in the birth and death of whole worlds, whole political orders, whole systems of human values. He is always manning the barricades of civilization. He constantly lives at a turning point. Like religious millenialists he expresses the anxiety of those who are living through the last days and he is sometimes disposed to set a date for the apocalypse.’’

De paranoïden zijn altijd zo’n beetje dezelfde soort mensen: blank en met veel te verliezen. De bron van paranoia was telkens weer anders. Van Duitse Illuminatie tot vrijmetselaars en van Franklin Delano Roosevelt (communist!) tot Barack Hussein Obama (Arabier!).

Leg Hofstadters observatie maar eens naast deze filmpjes. Eerst komiek Stephen Colbert, dan komt Glen Beck, de opperpriester van de paranoïden en tot slot komt een aantal mede-malloten aan het woord.

Hoogtepunten Glen Beck Paranoia census ]]> http://blogmetzis.wordpress.com/2010/01/28/paranoia-as-american-as-apple-pie/feed/ 0 blogmetzis obama_hitler http://blogmetzis.wordpress.com/2009/10/08/vakansie/ http://blogmetzis.wordpress.com/2009/10/08/vakansie/#comments Wed, 07 Oct 2009 18:22:32 +0000 blogmetzis http://blogmetzis.wordpress.com/?p=239 ]]> Goed je krijgt die gekke Mormonen erbij, maar Utah, och, wat is dat prachtig. We zijn net terug van onze roadtrip door Colorado (herfst in de bergen), Utah (prima plek om The Executioner’s Song van Mailer uit te lezen), Nevada (Las Vegas, gatverrr), Arizona (mooi kloofje hoor) en New Mexico (treurige Indianenreservaten). Hieronder een korte impressie. En Bill Maher maakt even gehakt van de Mormonen… ]]> http://blogmetzis.wordpress.com/2009/10/08/vakansie/feed/ 0 blogmetzis http://blogmetzis.wordpress.com/2009/09/11/kunst-op-vrijdag/ http://blogmetzis.wordpress.com/2009/09/11/kunst-op-vrijdag/#comments Fri, 11 Sep 2009 14:54:35 +0000 blogmetzis http://blogmetzis.wordpress.com/?p=236 ]]> Een mooi filmpje En hier heb ik gisteren ook onder gelegen, op het New Island Festival, van het kunstenaarsduo Driessens & Verstappen: ]]> http://blogmetzis.wordpress.com/2009/09/11/kunst-op-vrijdag/feed/ 1 blogmetzis